Wie had ooit gedacht dat een betrekkelijk zeldzaam vruchtje als de framboos 'zomerkoning' aardbei nog eens naar de kroon zou steken? Toch ziet het ernaar uit dat dit gaat gebeuren. Wetenschappelijk onderzoek heeft namelijk uitgewezen dat frambozen razend gezond zijn.

Goed nieuws dus voor de liefhebbers van de Rubus idaeus, want wellicht dat het frambozenaanbod hierdoor zal stijgen en er vaker genoten kan worden van dit zachte zoete zomerfruit.

Helaas behoort de framboos nog altijd tot de exclusieve geneugten van de zomer. Wie een bakje wil bemachtigen, moet er doorgaans een hele speurtocht voor ondernemen. Bovendien moet hij diep in de buidel tasten. Dat is jammer, want het zou in ons aller belang zijn wanneer we massaal 'aan de framboos' konden gaan. Frambozen blijken een pure weldaad voor ons gestel te zijn. De vruchtjes van de 'Rubus idaeus' barsten namelijk van de anti-oxidanten, stoffen die het lichaam beschermen tegen de schadelijke invloed van agressieve vrije-radicalen, die ziekten als kanker en hart- en vaataandoeningen veroorzaken.

''Frambozen bevatten vele malen meer anti-oxidanten dan bijvoorbeeld tomaten, broccoli en appels'', vertelt dr. Jules Beekwilder, onderzoeker bij Plant Research International, onderdeel van Wageningen UR. Samen met collega's begon Beekwilder twee jaar geleden met een uitgebreid laboratoriumonderzoek naar de gezondheidsbevorderende eigenschappen van frambozen.

Maar wat misschien nog wel een belangrijker ontdekking was, de anti-oxidantwerking wordt grotendeels veroorzaakt door ellagitannines, een looizuurachtige verbinding, die hooguit in kleine hoeveelheden in aardbeien voorkomt, maar verder in geen enkel ander voedingsmiddel. Hoewel nog niet precies is vastgesteld wat deze stof voor effect heeft op het lichaam - aangenomen wordt wel dat hij ook verantwoordelijk is voor de geneeskrachtige werking van sommige Chinese kruiden - denkt Beekwilder dat de ellagitannines voor een goede doorbloeding zorgen. ''En een verbetering van de circulatie is in het belang van hart en bloedvaten.''

Onze voorvaderen wisten al dat frambozen de doorbloeding stimuleren. Niet voor niets zagen ze graag dat hun vrouwen zich tegoed deden aan de rode vruchtjes, want die toverden blosjes op hun wangen. Maar het waren lange tijd vooral de bladeren waarin de kruidkundigen waren geÔnteresseerd. Eeuwenlang werden deze benut als middel om vrouwen te helpen bij het bevallen. Een thee van frambozenblad zou de spieren van de baarmoeder versterken, waardoor de weeÎn beter verliepen en bloedingen bij de bevalling beperkt bleven. Bovendien zou het zwangerschapsmisselijkheid voorkomen en de productie van moedermelk stimuleren. Daarnaast zou een aftreksel ook prima helpen bij diarree, bloedend tandvlees en zweertjes in de mond.

De middeleeuwse Vlaamse arts en botanicus Rembertes Dodonaeus (Rembert Dodoens), auteur van het beroemde Cruijdeboeck uit 1563, zag ook voor de kleine witte bloesems nog een functie weggelegd. Hij beviel een mengsel van deze framboosbloemen met honing aan als remedie tegen ooginfecties.

Explosief
''Zijn heilzame reputatie is de framboos duidelijk vooruit gesneld', constateert Erik Maathuis. De eigenaar van kwekerij en zelfpluktuin De Haar in Wierden heeft de vraag naar frambozen explosief zien stijgen. ''De vraag overtreft elke zomer weer het aanbod. Ik heb er nooit genoeg.'' En dat terwijl het frambozenperceel in vier jaar tijd toch ruim verdubbeld is tot zo'n 1300 vierkante meter.

Voor Maathuis is dit het beste bewijs dat de consument steeds vaker op zoek gaat naar gezonde producten. ''Je hoort dat ook van de mensen die hier komen; ze willen iets goeds op het bord.'' Zelf daarnaar op zoek gaan in de vrije natuur is nauwelijks een optie. ''In ons land kom je amper meer ongerepte gebieden tegen waar nog frambozen groeien.'' Bovendien, zo weet Maathuis, zijn wilde frambozen bij lange na niet zo groot en zoet als de veredelde exemplaren uit een kwekerij.

Waarom er bij zo'n groeiende vraag dan niet veel meer frambozenkwekerijen zijn? Volgens Maathuis heeft dat allemaal te maken met de prijs-prestatieverhouding. Frambozen kweken is niet eenvoudig. De Rubus idaeus is wat je noemt een lastige klant; hij stelt hoge eisen aan de grond - 'even met de voeten in het water en hij begeeft het' - , is gevoelig voor vraat van kevers, voor schimmelinfecties en voor meeldauw. Wil je ze biologisch kweken, zoals Maathuis doet, ''dan moet je alle aangetaste bladeren met de hand weghalen; een heel tijdrovend karwei.''

Bovendien vergt de struik veel onderhoud. Allereerst dienen de buigzame loten tijdens de groei netjes te worden opgebonden. Na de vruchtvorming, die bij zomerframbozen op tweejarige hout plaatsheeft en bij herfstframbozen op eenjarig hout, moeten de struiken zorgvuldig worden gesnoeid. En ook moeten de ondergrondse uitlopers worden weggehaald. Bovendien draagt de framboos maar vier, vijf weken vruchten.